حسن حسين زاده شانه چى
17
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
اطلاعات كتابش را از روايات مستندى كه خود شنيده ، فراهم ساخته است ، گرچه در اين كتاب گاه روايات مرسل و راويان ضعيف نيز به چشم مىخورند ؛ ولى به جهت وجود روايات ، اين كتاب در تأليفات هم عصر وى و يا پس از او ، و نيز به جهت شخصيت ممتاز علمى مؤلّف ، كه وى بهعنوان يكى از بزرگترين محدثان عصر خويش است ، نمىتوان آن را مورد قدح و طعن قرار داد . شيخ صدوق در كتاب خود كمابيش شيوهء پدرش در تأليف كتاب الامامه و التبصرة من الحيره را به كار برده است و پس از ذكر رواياتى دربارهء امامت و حيات ائمهء اثنى عشر و رفع شبهات فرقههايى چون زيديه و واقفيه ، به موضوع مهدويت پرداخته و در آن بهطور مفصل رواياتى دربارهء ولادت و امامت مهدى ( عج ) ، مسألهء غيبت ، نائبان و وكيلان امام و مسايل مربوط به غيبت ذكر كرده است و در اين مباحث ، از روايات پدرش نيز بهره برده است . اين كتاب از جهت اطلاعاتى كه دربارهء وكيلان امام ، وضعيت عمومى شيعيان و ارتباط متقابل آنان و امام ( عج ) در عصر غيبت صغرى ارائه داده ، حائز اهميت است . تقريبا همزمان با كمال الدين و تمام النعمه و شايد اندكى پيش از آن ، ابو عبد اللّه محمد بن ابراهيم بن جعفر كاتب ، معروف به ابن ابى زينب نعمانى ( م 360 ق ) كتاب الغيبه خود را به رشتهء تحرير درآورد . نعمانى در طى سفرهاى مكرر ، روايات خود را از مشايخ مختلفى فراگرفت كه در بين ايشان شخصيتهاى ممتاز شيعه ، مانند كلينى ، راويان زيدى چون ابن عقده و نويسندگان واقفى مذهب مثل احمد بن نصر بن هوذهء باهلى به چشم مىخورند . در عين حال نجاشى وى را از مشايخ اماميه و عظيم القدر ، و داراى عقيدهاى درست دانسته است . « 1 » كتاب الغيبهء او كه آن را در زمان حياتش در شهر حلب روايت مىكرد و بعد از مرگش نيز از كتابهايى بود كه
--> ( 1 ) . نجاشى ، رجال ، ص 383 .